است از راه لطف از مدنظر گذرانيد و سرانجام در موردهاى متعدد از رأى فاضلانه و نيك‌آزمودهء سرآلفرد ليال « 1 » بهره‌مند شده‌ام . عكس‌هائى كه زينت‌بخش متن كتاب است يا خود برداشته‌ام و يا به - وسيلهء دانشجويان ايرانى كالج پادشاهى ( دار الفنون ) تهران و يا دوستان شخصىام كه از جملهء ايشان اسامى سرگرد ساير « 2 » و آقاى هربرت ولد بلوندل « 3 » را مىآورم تهيه شده است چند عدد كليشه هم با اجازهء كرامت‌آميز كتابخانهء هاشت پاريس تهيه گرديده است . آگاهى كامل دارم كه اجراى چنين طرح و منظور بزرگى با وجود موجبات مساعدى كه فوقا بيان شده است بدون خبط و خطا دور از امكان بوده است . بهترين لطفى كه خواننده در حين برخورد به اشتباه نسبت به اين‌جانب خواهد نمود و سپاسگزارم خواهد فرمود اصلاح آن است تا در صورت تجديد چاپ اين كتاب مورد استفاده واقع شود . لحظه‌اى پيش راجع به تهيهء جلد مكملى اشاره كرده‌ام . اميدوارم چنين مجلدى را در عرض سال جارى انتشار بدهم و آن مشتمل بر فهرست كتابها در باب تاريخ و جغرافيا و سياحت در ايران و جدول اوزان و مقادير و سكه‌ها و مبالغ سرشارى هم اطلاعات اضافى و آمار خواهد بود كه در حين تأليف اين كتاب فراهم آمده است . اين مجموعه بيشتر درخور استفادهء پژوهندگان خواهد بود نه خوانندگان عادى ، هرچند كه اميدوارم نفراتى هم از ميان ايشان با نهادن آن در كتابخانهء خود قرين امتنانم سازند . در خاتمه از عهدهء من ساخته نيست كه دربارهء اين تأليف ثانوى خويش كه زحمات بيشترى صرف تهيهء آن شده است استقبال لطف‌آميزى زياده بر آن انتظار داشته باشم كه بيش از دو سال پيش نسبت به نخستين كتاب كم‌مايه‌ترم « 4 » ابراز شده بوده است . 1892 جرج . ن . كرزن

--> ( 1 ) - Alfred Lyall ( 2 ) - Sawyer ( 3 ) - Weld Blundell ( 4 ) - منظور كتاب « روسيه در آسياى مركزى » است . م